دوشنبه، ۲ ژانویه ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. پنجکنت باستانی به حق یکی از چشمگیرترین اکتشافات باستان‌شناسی در آسیای مرکزی محسوب می‌شود که به وضوح سطح بالای فرهنگ هنری سغد را نشان می‌دهد. تحقیقات باستان‌شناسی نشان داده است که این شهر در قرن پنجم میلادی پدید آمده و در آغاز قرن‌های هفتم و هشتم میلادی به اوج شکوفایی خود رسیده و به یک مرکز مهم سیاسی، اقتصادی و فرهنگی منطقه تبدیل شده است.

با وجود مساحت نسبتاً کوچک آن – تقریباً ۱۳.۵ هکتار در داخل دیوارهای شهر، بدون احتساب ارگ – پنجکنت شهری کاملاً توسعه‌یافته و منظم بود. قلمرو آن به طور متراکم با بلوک‌های ساختمان‌های دو و سه طبقه، مجاور یکدیگر، ساخته شده بود و یک محیط شهری پیچیده را تشکیل می‌داد. در امتداد خیابان‌های باریک، کارگاه‌های تجاری و صنایع دستی وجود داشت که گواهی بر یک زندگی اقتصادی توسعه‌یافته بود.

با این حال، اهمیت واقعی پنجیکنت در طول کاوش‌های باستان‌شناسی آشکار شد، زمانی که بیش از صد ساختمان مسکونی چند اتاقه متعلق به ساکنان شهر کشف شد. حدود یک سوم از این ساختمان‌ها – که عمدتاً خانه‌های شهروندان ثروتمند بودند، نه فقط اشراف – دارای تالارهای تشریفاتی بودند که با نقاشی‌های دیواری و مجسمه‌ها تزئین شده بودند. این یک هیجان علمی واقعی بود.

نقاشی‌های عظیم پنجکنت باستان از نظر تنوع موضوعی چشمگیر هستند. دیوارهای خانه‌ها و ساختمان‌های عمومی صحنه‌هایی از ضیافت‌ها، نبردهای نظامی، صحنه‌های اساطیری و خدایان را به تصویر می‌کشند که منعکس کننده جهان‌بینی سغدیان، ایده‌های آنها در مورد قدرت، قهرمانی، دین و زندگی روزمره است.

همانطور که محققان A.M. Belenitsky و B.I. Marshak اشاره کردند، مقیاس انتشار این هنر به طور غیرمنتظره‌ای گسترده بود: نه تنها دو معبد شهری و کاخ حاکم، بلکه ده‌ها خانه شخصی شهروندان عادی نیز به "موزه‌های" منحصر به فردی از نقاشی و مجسمه‌سازی سغدی تبدیل شدند.

این واقعیت گواه سطح بالای ذوق هنری و اهمیت اجتماعی هنر در زندگی شهر باستانی است. پنجیکنت فقط یک مکان باستان‌شناسی نیست، بلکه یک فضای فرهنگی منحصر به فرد است که در آن هنر بخش جدایی‌ناپذیری از محیط شهری بوده است.

امروزه، نقاشی پنجکنت باستان منبع حیاتی دانش در مورد فرهنگ معنوی و مادی سغد است و جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر جهان دارد.

صفحه فیسبوک مطالعات ایران