Душанбе, 2026-жылдын 5-январы — Karavan Info маалымат агенттиги. Адамзат "экологиялык бурулуш чекитине" тездик менен жакындап келе жатат, бирок глобалдык экологиялык кыйроонун алдын алуу үчүн мүмкүнчүлүктөр терезеси ачык бойдон калууда. Бул тыянакка Бириккен Улуттар Уюмунун Айлана-чөйрөнү коргоо программасы (ЮНЕП) өзүнүн "Глобалдык айлана-чөйрөгө көз караш, жетинчи басылышы: Биз тандаган келечек" аттуу жаңы отчетунда келди.
Документте айлана-чөйрөнүн бузулушу мындан ары абстракттуу коркунуч эмес экени баса белгиленет. Ал адамдардын ден соолугуна түздөн-түз таасирин тийгизет, улуттук экономикалардын туруктуулугуна доо кетирет жана планетанын узак мөөнөттүү келечегине шек келтирет. Абанын жана суунун булганышы, климаттын өзгөрүшүнүн тездеши жана биологиялык ар түрдүүлүктүн жоголушу "үч планеталык кризис" деп аталган нерсени түзөт, анын кесепеттери дүйнөнүн ар бир аймагында сезилет.
Ошол эле учурда, баяндаманын авторлору бул терс сценарий сөзсүз эмес экенин баса белгилешет. Анын алдын алуунун ачкычы беш бири-бири менен байланышкан системаны — экономикалык жана финансылык, энергетикалык, азык-түлүк, материалдарды жана калдыктарды башкаруу жана айлана-чөйрөнү башкарууну терең жана координацияланган түрдө өзгөртүү катары аныкталган. ЮНЕПтин эсептөөлөрү боюнча, мындай реформаларды ишке ашыруу 2050-жылга чейин тогуз миллионго чейин эрте өлүмдүн алдын алып, болжол менен 100 миллион адамды жакырчылыктан чыгарып, 200 миллион адамдын начар тамактануусун азайтышы мүмкүн.
Отчетто ички дүң продукцияга тар маани берүүгө негизделген үстөмдүк кылган өнүгүү моделин кайра карап чыгууга өзгөчө басым жасалат. Адистердин айтымында, жаратылыш ресурстарынын жана экосистемалык кызматтардын чыныгы баалуулугун эске алууга, ошондой эле учурда жаратылышка зыян келтирип, экологиялык тобокелдиктерди күчөтүп жаткан жылдык субсидияларды кайра бөлүштүрүүгө чакырышат.
Артыкчылыктуу багыттар ошондой эле кайра жаралуучу энергия булактарын тездетип өнүктүрүүнү, энергиянын натыйжалуулугун жогорулатууну, айланма экономика принциптерин ишке ашырууну жана ишканалар менен жарандардын экологиялык жактан жоопкерчиликтүү жүрүм-турумун жайылтууну камтыйт. Экосистеманы коргоо жана калыбына келтирүү экинчи максат катары эмес, туруктуу өнүгүүнүн пайдубалы катары каралат.
ЮНЕП келечек муундар үчүн татыктуу жашоо шарттарын сактоого жана айлана-чөйрөнү коргоо жаатындагы комплекстүү, илимий жактан негизделген жана глобалдык координацияланган мамиле гана жардам берерин баса белгилейт.
Сүрөт: БУУнун жаңылыктар сайты