Dushanbe, 2026-yil 2-yanvar – Karavan Info axborot agentligi. Qadimgi Panjakent haqli ravishda Markaziy Osiyodagi eng ajoyib arxeologik kashfiyotlardan biri hisoblanadi va So'g'diyonaning badiiy madaniyatining yuqori darajasini yaqqol namoyish etadi. Arxeologik tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, shahar V asrda paydo bo'lgan va VII va VIII asrlar oxirlarida eng katta gullab-yashnash davrini boshdan kechirgan, mintaqaning muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markaziga aylangan.

Nisbatan kichik maydoniga — shahar devorlari ichidagi taxminan 13,5 gektar maydonga, qal’ani hisobga olmaganda — qaramay, Panjikent toʻlaqonli va yaxshi tashkil etilgan shahar edi. Uning hududi zich joylashgan boʻlib, bir-biriga tutashgan ikki va uch qavatli binolardan iborat boʻlib, murakkab shahar muhitini shakllantirgan. Tor koʻchalar boʻylab rivojlangan iqtisodiy hayotdan dalolat beruvchi savdo va hunarmandchilik ustaxonalari joylashgan edi.

Biroq, Panjikentning asl ahamiyati arxeologik qazishmalar paytida, shahar aholisiga tegishli yuzdan ortiq ko'p xonali turar-joy binolari topilganida oshkor bo'ldi. Ushbu binolarning uchdan bir qismida – asosan zodagonlarning emas, balki badavlat fuqarolarning uylarida – devoriy rasmlar va haykallar bilan bezatilgan marosim zallari mavjud edi. Bu haqiqiy ilmiy sensatsiya edi.

Qadimgi Panjikentning monumental rasmlari mavzularning xilma-xilligi bilan hayratlanarli. Uylar va jamoat binolarining devorlari ziyofatlar, harbiy janglar, mifologik sahnalar va xudolar sahnalarini tasvirlaydi, bu esa So'g'd dunyoqarashini, ularning hokimiyat, qahramonlik, din va kundalik hayot haqidagi g'oyalarini aks ettiradi.

Tadqiqotchilar A.M. Belenitskiy va B.I. Marshak ta'kidlaganidek, san'atning tarqalish ko'lami kutilmaganda keng bo'lib chiqdi: nafaqat ikkita shahar ibodatxonasi va hukmdor saroyi, balki oddiy fuqarolarning o'nlab shaxsiy uylari ham So'g'd rassomchilik va haykaltaroshlikning noyob "muzeylari"ga aylantirildi.

Bu fakt qadimiy shahar hayotida san'atning yuqori darajadagi badiiy didi va ijtimoiy ahamiyatidan dalolat beradi. Panjikent shunchaki arxeologik yodgorlik emas, balki san'at shahar muhitining ajralmas qismi bo'lgan noyob madaniy makondir.

Bugungi kunda Qadimgi Panjakent rasmlari So'g'diyonaning ma'naviy va moddiy madaniyati haqidagi muhim bilim manbai bo'lib, jahon san'ati tarixida alohida o'rin tutadi.

Eronshunoslik Facebook sahifasi