Xitoydan Markaziy Osiyoga to'plangan to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar hajmi 10 yil ichida deyarli ikki baravar oshdi.

Markaziy Osiyo-Xitoy sammitida
Surat : REUTERS

Yevroosiyo Taraqqiyot Bankining 25-dekabr kuni eʼlon qilingan “Xitoy va Yevroosiyo mintaqasi: Investitsiya oqimlari tahlili” hisobotiga koʻra, Xitoydan Markaziy Osiyoga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar (TOʻXI) oʻsishda davom etmoqda va har yili mintaqa iqtisodiyotidagi ulushini oshirib bormoqda.

Ta'kidlanishicha, ushbu investitsiyalar bilan Xitoy energetika, infratuzilma va ishlab chiqarish kabi muhim iqtisodiy sohalardagi mavqeini mustahkamlamoqda.

Shu bilan birga, ushbu investitsiyalar mintaqaning iqtisodiy o'sishiga, ekologik vaziyatni yaxshilashga va infratuzilmani modernizatsiya qilishga hissa qo'shadi.

Hisobotda aytilishicha, Xitoyning Markaziy Osiyodagi to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalari hajmi 2016-yildagi 19,6 milliard dollardan 2025-yil o'rtalariga kelib 35,9 milliard dollarga oshgan. Xususan, ushbu investitsiyalarning 32 foizi Qozog'iston iqtisodiyotiga, 30 foizi O'zbekistonga, 27 foizi Turkmanistonga, 6 foizi Tojikistonga va 5 foizi Qirg'izistonga investitsiya qilingan.

Tojikiston

Tojikistondagi Xitoyning to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalari so'nggi o'n yil ichida 1,4 milliard dollardan 2,2 milliard dollargacha oshdi. Tojikiston Xitoyning Markaziy Osiyodagi to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar portfelining 6 foizini tashkil qiladi. Xitoy investitsiyalarining aksariyati ikki sohaga: xomashyo va ishlab chiqarishga qaratilgan.

Xom ashyo sektori barcha investitsiyalarning 45 foizini (978 million dollar) oladi, so'nggi 10 yil ichida yillik o'sish 5 foizni tashkil etdi. Ishlab chiqarish 42 foizni (911 million dollar) tashkil etadi, yillik o'sish sur'ati 2,3 foizni tashkil etadi.

Tojikistonga Xitoyning to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalari hozirda bitta faol sanoat loyihasi va qayta tiklanadigan energiya sohasidagi bir qator istiqbolli tashabbuslardan iborat.

Amalga oshirilayotgan asosiy loyiha So'g'd viloyatida oltin konini o'zlashtirishdir. Investitsiya xitoylik investorning 50% ulushiga egalik qiluvchi qo'shma korxona orqali amalga oshiriladi. Umumiy byudjet 136 million dollarga baholanmoqda.

Imomali Rahmon konchilik va qayta ishlash zavodini ishga tushirdi.

Surat Tojikiston Prezidenti matbuot xizmati tomonidan taqdim etilgan.

Loyiha kompaniyaning o'z mablag'lari hisobidan amalga oshirilmoqda, ular kapital qazib olish ishlari, kon infratuzilmasi va uskunalar sotib olishga sarflanmoqda.

2025 va 2028 yillar oralig'ida Xitoy kompaniyasi 1,5 GVt gacha quvvatga ega quyosh elektr stansiyasini qurishni rejalashtirmoqda.

Shu bilan birga, yana bir kompaniya ikkita loyihani ishlab chiqmoqda: So'g'd viloyatida 500 MVt quvvatga ega quyosh elektr stansiyasi va Xatlonda quyosh modullarini ishlab chiqarish zavodi.

Barcha loyihalar Xitoy kompaniyalarining o'z mablag'lari asosida, qabul qiluvchi mamlakatning aniq byudjet yordamisiz dastlabki investitsiyalar bo'lishi mo'ljallangan. Kapital qurilish 2025-2026 yillarning ikkinchi yarmida, texnik-iqtisodiy asoslash ishlari yakunlangandan va maydonchani tasdiqlashdan so'ng boshlanishi kutilmoqda.

Qozog'iston

2025-yilda Qozogʻistonga Xitoyning toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarining umumiy hajmi 11,4 milliard dollarni tashkil etadi, Xitoy kompaniyalari ishlab chiqarish sanoati, energetika va infratuzilmaga faol investitsiya kiritmoqda.

Eng yirik loyihalardan biri Xitoyning yirik xolding kompaniyasining Atirau viloyatidagi gaz-kimyo majmuasida ishtirok etishidir. 2024-yilda yangi loyihalar — Chimkentdagi metallurgiya zavodi va shamol elektr stansiyalari ishga tushirildi.

Qirg'iziston

Qirgʻizistondagi Xitoyning toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalari 2,1 milliard dollarni tashkil etadi, bu Markaziy Osiyoga Xitoy investitsiyalarining umumiy hajmining 5,8 foiziga toʻgʻri keladi.

Investitsiyalarning asosiy qismi tog'-kon va ishlab chiqarish sanoatiga yo'naltiriladi.

Yirik loyihalar qatoriga quyosh elektr stansiyasi qurilishi va 2024-yilda boshlangan Qirg'iziston-O'zbekiston temir yo'li kiradi. Xitoy mamlakatda infratuzilmani, jumladan, logistika va chiqindilarni qayta ishlash sohalarini rivojlantirishda davom etmoqda.

Turkmaniston

Xitoyning Turkmanistonga to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalari 2025-yil o'rtalariga kelib 5,6 milliard dollardan 9,5 milliard dollargacha oshdi. Asosiy o'sish 2016–2021-yillardagi energetika loyihalaridan kelib tushdi.

Asosiy loyihalardan biri Xitoy banki ishtirokida yirik konni o'zlashtirishdir. So'nggi yillarda xitoylik investorlar o'z e'tiborlarini mavjud loyihalardan foydalanishga qaratdilar.

O'zbekiston

Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda Xitoyning toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarining ikkinchi yirik oluvchisiga aylandi. 2025-yil holatiga koʻra, jami investitsiyalar 10,7 milliard dollarni tashkil etadi, bu mintaqadagi Xitoy investitsiyalarining 30 foizini tashkil etadi.

Investitsiyalarning asosiy qismi energetika sektoriga (51%), ishlab chiqarishga (31%) va qayta tiklanadigan energiya manbalariga yo'naltiriladi.

Eng yirik loyihalardan biri Buxoro viloyatida 3,3 milliard dollarlik investitsiyalar bilan olefin majmuasini qurishdir. Shamol elektr stansiyalari va gaz infratuzilmasi ham rivojlantirilmoqda.

Muallif: Payrav Chorshanbiev, Asia-Plus

Tahririyat xodimlari: IA Karavan Info.