Душанбе, 2 январи соли 2026 – Агентии иттилоотии Karavan Info. Панҷакенти қадим ба таври ҳаққонӣ яке аз кашфиётҳои бостоншиносии барҷастатарин дар Осиёи Марказӣ ҳисобида мешавад, ки сатҳи баланди фарҳанги бадеии Суғдиёна ба таври возеҳро нишон медиҳад. Тадқиқоти бостоншиносӣ нишон доданд, ки ин шаҳр дар асри 5 пайдо шуда, бузургтарин шукуфоии худро дар охири асри 7 ва 8 аз сар гузаронида, ба маркази муҳими сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии минтақа табдил ёфтааст.

Бо вуҷуди масоҳати нисбатан хурди худ — тақрибан 13,5 гектар дар дохили деворҳои шаҳр, бе назардошти қалъа — Панҷакент як шаҳри пурра ва хуб ташкилшуда буд. Қаламрави он бо биноҳои ду ва сеошёна, ки дар паҳлӯи якдигар ҷойгир буданд, зич сохта шуда буд ва муҳити мураккаби шаҳриро ташкил медод. Дар кӯчаҳои танг коргоҳҳои тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ ҷойгир буданд, ки аз ҳаёти иқтисодии пешрафта шаҳодат медоданд.

Аммо, аҳамияти воқеии Панҷакент ҳангоми кофтуковҳои бостоншиносӣ ошкор шуд, вақте ки беш аз сад бинои истиқоматии бисёрҳуҷрагӣ ба сокинони шаҳр тааллуқ доштанд. Тақрибан як сеяки ин биноҳо – асосан хонаҳои шаҳрвандони сарватманд, на танҳо ашрофон – толорҳои маросимӣ бо деворнигораҳо ва ҳайкалҳо оро дода шуда буданд. Ин як сенсатсияи воқеии илмӣ буд.

Расмҳои бузурги Панҷакенти Қадим бо гуногунии мавзӯъҳои худ ба ҳайрат меоянд. Деворҳои хонаҳо ва биноҳои ҷамъиятӣ саҳнаҳои зиёфатҳо, ҷангҳои низомӣ, саҳнаҳои афсонавӣ ва худоёнро тасвир мекунанд, ки ҷаҳонбинии суғдӣ, тасаввуроти онҳоро дар бораи қудрат, қаҳрамонӣ, дин ва ҳаёти ҳаррӯза инъикос мекунанд.

Чунон ки муҳаққиқон А.М. Беленитский ва Б.И. Маршак қайд карданд, миқёси паҳншавии санъат ғайричашмдошт васеъ гардид: на танҳо ду маъбади шаҳрӣ ва қасри ҳоким, балки даҳҳо хонаҳои хусусии шаҳрвандони оддӣ низ ба «осорхонаҳо»-и беназири расмкашӣ ва ҳайкалтарошии суғдӣ табдил дода шуданд.

Ин далел аз сатҳи баланди завқи бадеӣ ва аҳамияти иҷтимоии санъат дар ҳаёти шаҳри қадим шаҳодат медиҳад. Панҷакент на танҳо як макони бостоншиносӣ, балки як фазои беназири фарҳангӣ мебошад, ки дар он санъат қисми ҷудонашавандаи муҳити шаҳрӣ буд.

Имрӯз расми Панҷакенти қадим манбаи муҳими дониш дар бораи фарҳанги маънавӣ ва моддии Суғд буда, дар таърихи санъати ҷаҳонӣ мақоми хоса дорад.

Саҳифаи Фейсбуки Эроншиносӣ