Душанбе, 30 январ, – АИ «Корвон Иттилоот». Соли 2025 барои соҳаи энергетикаи Тоҷикистон марҳилаи рушди устувор ва ҳамзамон давраи муайянсозии вазифаҳои калидӣ гардид.
Дар нишасти матбуотӣ дар пойтахт вазири энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон Далер Ҷумъа натиҷаҳои фаъолияти соҳаро ҷамъбаст намуда, масъалаҳои истеҳсол, содирот, воридоти неруи барқ ва раванди татбиқи бузургтарин лоиҳаи гидроэнергетикии кишвар — НБО-и Роғунро шарҳ дод.
Афзоиши истеҳсол: такя ба неруи об
Тибқи натиҷаҳои соли 2025 ҳаҷми истеҳсоли неруи барқ дар кишвар ба 23 млрд 982,6 млн кВт·соат расид, ки нисбат ба соли 2024 6,5 фоиз зиёд мебошад. Афзоиши мутлақ 1 млрд 554,9 млн кВт·соат-ро ташкил дод. Истеҳсоли энергияи гармӣ низ рушд ёфта, ба 1 млн 328,8 ҳазор Гкал расид, ки 2 фоиз бештар аз соли гузашта аст.
Ба гуфтаи вазир, ин афзоиш натиҷаи навсозии иқтидорҳои амалкунанда ва истифодаи самараноки неруи гидроэнергетикии кишвар мебошад.
Содирот ва воридот: тавозуни мавсимӣ
Содироти неруи барқ дар соли 2025 ба 5 млрд 356,1 млн кВт·соат расида, нисбат ба соли қаблӣ 37,3 фоиз афзоиш ёфт. Ҳаҷми содироти тиҷоратӣ 2 млрд 666,4 млн кВт·соат-ро бо арзиши 912,8 млн сомонӣ ташкил дод, аз ҷумла 5,1 млн кВт·соат содироти ҶСК «Помир Энерҷи».
Истеъмолгарони асосии неруи барқи Тоҷикистон инҳо буданд:
- Афғонистон — 1 млрд 760,3 млн кВт·соат (742,3 млн сомонӣ),
- Ӯзбекистон — 894,7 млн кВт·соат (169,8 млн сомонӣ),
- Қирғизистон — 11,5 млн кВт·соат (1,2 млн сомонӣ).
Зиёда аз 90 фоизи содирот ба давраи оби зиёди дарёҳо — аз моҳи апрел то сентябр рост омад.
Ҳамзамон, воридоти неруи барқ ба 2 млрд 701,9 млн кВт·соат расид, ки нисбат ба соли 2024 67 фоиз зиёд аст. Аз ин ҳаҷм 2 млрд 688 млн кВт·соат аз Ӯзбекистон ва 13,9 млн кВт·соат аз Қирғизистон ворид шудааст.
Қарздорӣ: мушкили доимӣ
Ба ҳолати 31 декабри соли 2025 қарздории умумӣ барои неруи барқ 3 млрд 634,8 млн сомонӣ-ро ташкил дод. Аз ҷумла:
- аҳолӣ — 1 млрд 161,7 млн сомонӣ,
- ҶСК «Ширкати Алюминийи Тоҷикистон» — 823,8 млн сомонӣ,
- корхонаҳо ва хоҷагиҳои кишоварзӣ — 246,1 млн сомонӣ,
- Агентии беҳдошти замин ва обёрӣ — 279,7 млн сомонӣ,
- дигар корхонаҳо — 1 млрд 123,6 млн сомонӣ.
Таъкид гардид, ки тадбирҳо ҷиҳати коҳиши қарздориҳо идома доранд.
Фурӯши неруи «сабз»
Дар оянда ба шаҳрвандон иҷозат дода мешавад, ки неруи барқи изофии истеҳсолкардаи панелҳои офтобӣ ва дигар манбаъҳои барқароршавандаро ба шабакаҳои тақсимотӣ фурӯшанд. Истеъмоли неруи барқи худӣ барои хоҷагиҳои хонагӣ ройгон боқӣ мемонад, зеро ин таҷҳизот ҳамчун сармоягузории шахсӣ ҳисобида мешавад.
Лимит ва реҷаи таъминот
Таъмини неруи барқ дар минтақаҳо дар доираи лимитҳо аз соати 5:00 то 8:00 субҳ ва аз 17:00 то 21:00 шом сурат мегирад. Дар ҳавои сард ин фосилаҳо метавонанд тамдид шаванд. Дар моҳи Рамазон низ зиёд шудани вақти таъминоти барқ дар назар аст.
НБО-и Роғун: такягоҳи истиқлолияти энергетикӣ
НБО-и Роғун — меҳвари стратегии энергетикии кишвар — ҳоло ба қариб 60 фоиз омодагӣ расидааст. Баландии сарбанд 151 метр буда, сатҳи он ба 1116 метр аз сатҳи баҳр баробар аст. Ду агрегати муваққатӣ аз оғози фаъолият 9,9 млрд кВт·соат неруи барқ истеҳсол намудаанд.
Ба гуфтаи вазир, ба кор андохтани агрегати сеюм, ки қаблан барои сентябри соли 2025 пешбинӣ шуда буд, ба сентябри соли 2027 гузаронда шудааст. Лоиҳа аз ҳисоби захираҳои дохилӣ ва маблағҳои шарикони рушд ба маблағи зиёда аз 2 млрд доллари ИМА маблағгузорӣ мегардад.
Арзиши умумии анҷоми сохтмони НБО-и Роғун 6,4 млрд доллар арзёбӣ мешавад. Дар буҷети давлатии соли 2026 барои маҷмааи сӯзишворию энергетикӣ тақрибан 15 млрд сомонӣ пешбинӣ гардида, қисми асосии он ба НБО-и Роғун равона мешавад.
Аҳамияти минтақавӣ
Пас аз анҷом, НБО-и Роғун бузургтарин неругоҳи барқи обӣ дар Осиёи Марказӣ шуда, бо иқтидори насбшудаи 3780 МВт ва истеҳсоли солонаи зиёда аз 14,5 млрд кВт·соат фаъолияти худро оғоз мекунад. Ин лоиҳа истиқлолияти энергетикии Тоҷикистонро таъмин намуда, барои рушди саноат, густариши содироти неруи «сабз» дар доираи ташаббуси CASA-1000 ва идоракунии самараноки захираҳои обии минтақа мусоидат хоҳад кард.
Дар фарҷом Далер Ҷумъа таъкид намуд, ки соли 2026 соли калидӣ барои суръат бахшидани стратегияҳои энергетикии кишвар хоҳад буд ва Тоҷикистон бо қадамҳои устувор ба сӯи рушди устувор ва худкифоии энергетикӣ ҳаракат дорад.
АКС: Азия Плюс